Вярхоўны Суд
Рэспублікі Беларусь

Iнтэрнэт-партал судоў агульнай юрысдыкцыі Рэспублікі Беларусь

+375 (17) 308-25-01

+375 (17) 215-06-00

220020, г. Мiнск, вул. Арлоўская, 76

Расклад пасяджэнняў

Асобныя пытанні прымянення заканадаўства пры праверцы законнасці дзеянняў кантралюючых органаў абмеркавалі ў Вярхоўным Судзе

4 верасня 2019  3012

Для паспяховага развіцця эканомікі надзвычай важна ліквідаваць прававую нявызначанасць у праблемных пытаннях пры прымяненні норм падатковага заканадаўства ў гаспадарчай дзейнасці, а таксама растлумачэнне прафесійным удзельнікам рынку юрыдычных паслуг і членам бізнес-супольнасці кансалідаваных падыходаў кантралюючых органаў і судоў у частцы правіл карэкціроўкі падатковых абавязацельстваў.

Саюз юрыстаў як грамадскае аб’яднанне, задачай якога з’яўляецца ў тым ліку разгляд найбольш актуальных праблем развіцця нацыянальнага заканадаўства і фарміравання правапрымяняльнай практыкі, ініцыіраваў шырокае абмеркаванне практыкі прымянення новых правіл карэкціроўкі падатковых абавязацельстваў кантралюючымі органамі і судамі ў кантэксце супрацьдзеяння ўхіленню ад выплаты падаткаў.

У Вярхоўным Судзе Рэспублікі Беларусь 29 жніўня 2019 года ў фармаце круглага стала адбылося папярэдняе абмеркаванне заяўленых пытанняў з удзелам прадстаўнікоў Саюза юрыстаў, Вярхоўнага Суда, Камітэта дзяржаўнага кантролю, Генеральнай пракуратуры, Міністэрства па падатках і зборах, Савета па развіцці прадпрымальніцтва, Рэспубліканскай калегіі адвакатаў.

Удзел у працы круглага стала прынялі прадстаўнікі Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, Савета Міністраў, Вярхоўнага Суда, Камітэта дзяржаўнага кантролю, Генеральнай пракуратуры, Міністэрства па падатках і зборах, Савета па развіцці прадпрымальніцтва, Рэспубліканскай калегіі адвакатаў, а таксама ў рэжыме відэаканферэнцсувязі прадстаўнікі эканамічных судоў абласцей, рэгіянальных падраздзяленняў Саюза юрыстаў, бізнес-супольнасці.

Вітаючы ўдзельнікаў круглага стала, намеснік Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, Старшыня ГА «Беларускі рэспубліканскі Саюз юрыстаў» Валерый Вацлававіч Міцкевіч падкрэсліў, што ўсіх прысутных прадстаўнікоў дзяржаўных органаў, кантралюючых органаў, судзейскага корпуса, дзелавой супольнасці аб’ядноўвае адна мэта – зрабіць наша заканадаўства і практыку яго прымянення максімальна эфектыўнымі з пункта гледжання абароны інтарэсаў прадпрымальнікаў.

«Кіраўнік дзяржавы неаднаразова падкрэсліваў неабходнасць стварэння спрыяльнага прававога рэжыму для развіцця бізнесу. У гэтым напрамку ўжо зроблена нямала», – сказаў Валерый Міцкевіч.

З 1 студзеня 2019 года ў Беларусі пачала дзейнічаць новая рэдакцыя Падатковага кодэкса, якая выклікала шырокае абмеркаванне ў бізнес-супольнасці. «Чарговую хвалю пытанняў выклікалі палажэнні Інструкцыі, зацверджанай Камітэтам дзяржаўнага кантролю, якая вызначае парадак дзеянняў кантралюючых органаў пры ўстанаўленні падстаў, якія цягнуць за сабой карэкціроўку падатковай базы або сум падаткаў. Гэта пытанні аб тэрмінах выканання інфармацыі кантралюючых органаў па карэкціроўцы падатковай базы або сум падаткаў, што падлягаюць выплаце, магчымасці абскарджання такой інфармацыі, наступствах скасавання так званага рэестра лжэпрадпрымальнікаў. Недастаткова проста прыняць закон – неабходна забяспечыць яго аднастайнае разуменне і прымяненне», – падкрэсліў намеснік Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта.

Валерый Міцкевіч адзначыў, што калі раней суб’ект гаспадарання мог панесці адказнасць за сам факт работы з ілжэпрадпрымальніцкай структурай, то цяпер прымяненне мер уздзеяння павінна быць заснавана на даказванні кантралюючымі органамі факта адсутнасці рэальнасці ажыццяўлення гаспадарчай аперацыі з мэтай ухілення ад выплаты падаткаў або заніжэння падатковай базы. «Нормы Падатковага кодэкса накіраваны на рашэнне праблем, звязаных з незаконнай мінімізацыяй сум падатковых абавязацельстваў. Работа ў гэтым напрамку строга базіруецца на выкананні канстытуцыйных абавязкаў па выплаце падаткаў. Суб’екты, якія добрасумленна выконваюць падатковыя абавязацельствы, павінны быць абсалютна ўпэўнены ў непрымяненні да іх мер уздзеяння, што забяспечыць прынцып справядлівасці», – падкрэсліў Міцкевіч.

Мадэратарам дыскусіі выступіў намеснік Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь, старшыня судовай калегіі па эканамічных справах Юрый Віктаравіч Кобец.

У сваім выступленні ён падкрэсліў, што логіка рашэнняў, якія прымаюцца, прадыктавана агульнай лібералізацыяй беларускай эканомікі. Сёння ўжо рэалізаваны рад мер заканадаўчага характару, накіраваных на дэкрыміналізацыю цэлага раду эканамічных злачынстваў. Унесены істотныя змены ў адміністрацыйны кодэкс, закліканыя забяспечыць адпаведнасць адказнасці характару правапарушэння і ступені прычыненай шкоды. Правапрымяняльная практыка трансфармуецца зыходзячы з прэзумпцыі добрасумленнасці суб’ектаў гаспадарання.

У гэтым кантэксце паслядоўным выглядае скасаванне Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 488 ад 23 кастрычніка 2012 года «Аб некаторых мерах па папярэджанні незаконнай мінімізацыі сум падатковых абавязацельстваў». Гэты крок накіраваны на наданне падатковаму заканадаўству характару, што стымулюе добрасумленнае выкананне падатковых абавязацельстваў і дзелавую ініцыятыву.

«Пры гэтым, – адзначыў Юрый Кобец, – відавочна, што праблема ўхілення ад выплаты падаткаў не вырашаецца выключна аднымі заклікамі і сацыяльнай рэкламай сумленна выконваць свае абавязкі перад дзяржавай». Ён нагадаў нядаўнія словы Кіраўніка дзяржавы аб тым, што «праваахоўнікі ў першую чаргу абавязаны забяспечыць прэзумпцыю невінаватасці і ў той жа час павінен працаваць прынцып няўхільнасці пакарання».

Кобец нагадаў, што менавіта таму асобныя палажэнні Указа № 488 былі перанесены ў пункт 4 артыкула 33 Падатковага кодэкса Рэспублікі Беларусь. Гэты крок заканадаўцы выклікаў актыўнае абмеркаванне пытанняў фарміравання практыкі названай вышэй прававой нормы, таму што ў цяперашні час у Беларусі на заканадаўчым узроўні не замацавана паняцце добрасумленнасці падаткаплацельшчыка.

Тым больш важная ў гэтай сувязі кансалідацыя падыходаў усіх правапрымяняльнікаў у разуменні добрасумленнасці плацельшчыка ў падатковых праваадносінах. Юрый Кобец агучыў асноўныя падыходы судоў, сфармуляваныя ў ходзе сумеснай работы Вярхоўнага Суда з зацікаўленымі дзяржаўнымі органамі.

  • Суб’ект прадпрымальніцкай дзейнасці мае права з мэтай эфектыўнага вядзення бізнесу і вызначэння бізнес-мадэлі ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі выкарыстоўваць розныя рэжымы падаткаабкладання.
  • Фармальныя парушэнні парадку складання першасных уліковых дакументаў не з’яўляюцца падставай для карэкціроўкі падатковай базы падаткаплацельшчыка пры адсутнасці сукупнасці доказаў, якія сведчаць аб праследаванні мэты неабгрунтаванага атрымання падатковай выгады.
  • Суб’ект прадпрымальніцтва не павінен несці адказнасць за дзеянні трэціх асоб.
  • Кантралюючыя (наглядныя) органы павінны забяспечыць празрыстасць падыходаў пры прымяненні пункта 4 артыкула 33 ПК, рэгулярна інфармуючы суб’ектаў прадпрымальніцкай дзейнасці аб дапушчальных умовах падатковай аптымізацыі.

У дачыненні да добрасумленных падаткаплацельшчыкаў не прымяняецца карэкціроўка падатковай базы па ўзаемаадносінах з контрагентам, чыя дзейнасць добрасумленнай не была, калі не даказана, што контрагенты дзейнічалі супольна з мэтай неабгрунтаванай мінімізацыі сваіх падатковых абавязацельстваў.

«Рэалізацыя акрэсленых падыходаў будзе забяспечана эканамічнымі судамі як пры разглядзе эканамічных спрэчак, так і пры праверцы законнасці актаў і дзеянняў кантралюючых (наглядных) органаў. Пры гэтым у аснову рашэнняў, якія намі прымаюцца, трэба пакласці не толькі закон, але і справядлівасць», – рэзюмаваў Юрый Кобец.

Пазіцыю падатковых органаў прадставіў Міністр па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь Сяргей Эдуардавіч Налівайка. Міністр таксама падкрэсліў важнасць дыялогу па ключавых пытаннях з бізнес-супольнасцю і ўсімі зацікаўленымі дзяржорганамі. «Важна, каб правапрымяненне не было адарванае ад рэальнага жыцця і ад справядлівасці. Бізнесу трэба зразумець, што, калі ёсць спрэчныя пытанні, то іх трэба абмяркоўваць, выкарыстоўваючы для гэтага ўсе магчымасці і пляцоўкі. У тым ліку звяртаючыся ў судовыя інстанцыі. Напрацаваная судовая практыка павінна стаць асновай далейшага правапрымянення. Гэта нармальны цывілізаваны падыход», – падкрэсліў Сяргей Налівайка.

Намеснік старшыні Камітэта дзяржаўнага кантролю, дырэктар Дэпартамента фінансавых расследаванняў Ігар Анатольевіч Маршалаў таксама зрабіў акцэнт на выпрацоўцы кансалідаваных падыходаў. Ён адзначыў, што значныя змены ў заканадаўстве, накіраваныя на папярэджанне, выяўленне і выкараненне фактаў нявыплаты або няпоўнай выплаты падаткаў, сталі вынікам работы шырокага кола дзяржаўных органаў, у тым ліку актыўнага ўдзелу ў дадзеным працэсе Камітэта дзяржаўнага кантролю.

«Напрыклад, асобныя змены ў Крымінальны кодэкс былі ініцыіраваны непасрэдна Камітэтам дзяржкантролю, а паляпшэнне крымінальнага становішча, звязанага з ухіленнем ад выплаты падаткаў і незаконнай прадпрымальніцкай дзейнасцю, дазволіла нам згадзіцца з прапановамі аб дэкрыміналізацыі лжэпрадпрымальніцтва і прадпрымальніцкай дзейнасці без дзяржаўнай рэгістрацыі», – сказаў Ігар Маршалаў.

Кіраўнік Дэпартамента фінансавых расследаванняў звярнуў увагу ўдзельнікаў круглага стала, што ажыятаж вакол прынятай Камітэтам дзяржаўнага кантролю пастановы ад 9 ліпеня 2019 года № 3 перабольшаны: «Відавочна, што гэта падзаконны нарматыўны прававы акт, які дэталёва вызначае метадычныя пытанні рэалізацыі Дэпартаментам фінансавых расследаванняў аднаго са сваіх паўнамоцтваў. У гэтай сувязі хацелася б развеяць асцярогі бізнесу і ў чарговы раз запэўніць, што вынікі змен, якія адбыліся, не прымусілі сябе доўга чакаць і мы ўжо цяпер іх бачым. Пры гэтым падыходы кантралюючых і праваахоўных органаў да ацэнкі тых ці іншых гаспадарчых аперацый цалкам адпавядаюць заканадаўству і за дзейнасцю работнікаў ажыццяўляецца сур’ёзны ведамасны кантроль.

Відавочна, што для добрасумленных плацельшчыкаў, якіх у нас у краіне большасць, змены, якія адбыліся, маюць вынікам дадатковую прававую абарону. Што ж тычыцца асоб, якія жадаюць узбагаціцца за кошт дзяржавы, хачу нагадаць, што абавязак своечасова і поўна выплачваць падаткі існуе ў любой цывілізаванай дзяржаве, а сістэма кантролю за іх выплатай і папярэджання здзяйснення падатковых парушэнняў з’яўляецца неад’емнай яе часткай».

Аб неабходнасці кансалідацыі гаварыў і намеснік Генеральнага пракурора Рэспублікі Беларусь Аляксандр Міхайлавіч Лашын, які ўдзельнічаў у рабоце круглага стала. Ён падкрэсліў, што адсутнасць на сённяшні дзень практыкі складання і накіравання заключэнняў і інфармацыі аб наяўнасці падстаў для карэкціроўкі падатковай базы і падатковых плацяжоў у адпаведнасці з Інструкцыяй № 3 як раз і параджае ў прадпрымальніцкіх колах пэўныя асцярогі. І вельмі важна іх зняць, выпрацаваўшы для гэтага агульныя падыходы судовых, наглядных і кантралюючых органаў па дадзеным пытанні. Гэта практыка, на думку прадстаўніка нагляднага ведамства, не павінна паўтарыць практыку прымянення Указа № 488. «Кантрольная дзейнасць павінна быць накіравана на забеспячэнне разумных суадносін паміж мерамі па супрацьдзеянні эканамічным правапарушэнням і злачынствам і захаваннем правоў і законных інтарэсаў добрасумленных суб’ектаў гаспадарання. Такім чынам будзе дасягнуты баланс інтарэсаў дзяржавы і бізнес-супольнасці», – рэзюмаваў Лашын.

Старшыня Беларускай рэспубліканскай калегіі адвакатаў Віктар Іванавіч Чайчыц акрэсліў пазіцыю адвакацкай супольнасці. Як сказаў Чайчыц, хоць адвакаты і перакананы, што ў цэлым дзяржаўныя і кантралюючыя органы працуюць эфектыўна, але часам праз адвакатаў прыходзіць інфармацыя, якая сведчыць аб наяўнасці пэўных праблем: «Нават калі адзінкавыя выпадкі незадаволенасці маюць месца, то яны недапушчальныя. Таму што менавіта на такіх выпадках і будуецца аўтарытэт кантралюючых і дзяржаўных органаў. Гэту практыку трэба выключыць цалкам і быць уважлівымі пры разглядзе кожнай скаргі».

У ходзе работы круглага стала былі агучаны даклады прадстаўнікоў кантралюючых і судовых органаў па вынесенай на абмеркаванне праблеме, а таксама дадзены падрабязныя адказы на пытанні, якія паступілі пры яго падрыхтоўцы.

Тэзісы даклада намесніка начальніка 2-га ўпраўлення Дэпартамента фінансавых расследаванняў Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь Аляксандра Леанідавіча Варавы

«Аб практыцы прымянення Інструкцыі аб парадку складання і накіравання заключэнняў аб устанаўленні падстаў, якія цягнуць за сабой карэкціроўку падатковай базы і (або) сумы падатку (збору), а таксама афармлення і накіравання інфармацыі (пастанова КДК РБ ад 09.07.2019 № 3 «Аб мерах па рэалізацыі Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 18 красавіка 2019 г. № 151».

Названая Інструкцыя, зацверджаная пастановай Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь ад 9 ліпеня 2019 года № 3 «Аб мерах па рэалізацыі Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 18 красавіка 2019 г. № 151», з’яўляецца, па сутнасці, абноўленым механізмам складання і накіравання заключэнняў аб устанаўленні падстаў, якія цягнуць за сабой карэкціроўку падатковай базы і (або) сумы падатку (збору), а таксама афармлення і накіравання інфармацыі, і ўступіла ў сілу з 17 ліпеня 2019 года.

Відавочна, што перыяд дзеяння Інструкцыі не дазваляе гаварыць аб тым, што правапрымяняльная практыка па ёй склалася канчаткова, але накіраванасць прагназаванай практыкі закладвалася зыходзячы з даручэнняў Кіраўніка дзяржавы, дадзеных пры прапрацоўцы пытання аб скасаванні Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23 кастрычніка 2012 года № 488, агульных тэндэнцый развіцця заканадаўства з мэтай лібералізацыі бізнес-клімату і пажаданняў дзелавых колаў.

Для аднастайнага разумення аўтар выкарыстоўвае асобныя скарачэнні:

  • СПД – суб’ект прадпрымальніцкай дзейнасці, у адносінах да якога складаецца заключэнне;
  • Заключэнне – заключэнне аб устанаўленні падстаў, якія цягнуць за сабой карэкціроўку падатковай базы і (або) сумы падатку (збору).

Права складання заключэнняў у адносінах да СПД і накіравання інфармацыі суб’ектам гаспадарання дадзена выключна Дэпартаменту фінансавых расследаванняў. Дадзеная акалічнасць з’яўляецца адным з істотных адрозненняў ад механізму, які дзейнічаў раней, калі правам складання і накіравання прадпісанняў валодалі ўсе органы фінансавых расследаванняў.

Дакладчык прывёў некаторыя даныя аб складанні заключэнняў за амаль трохгадовы перыяд.

За тры гады Дэпартаментам складзена 159 заключэнняў у адносінах да СПД. Пры гэтым колькасць СПД, уключаных у рэестр, была значна большай. Важна, што ніводнае са складзеных заключэнняў не абскарджвалася.

У ходзе адпрацоўкі 159 заключэнняў выяўлена больш за 4200 унікальных контрагентаў, якія афармлялі ад адной да сотні гаспадарчых аперацый з СПД, на адрас якіх было накіравана больш за 2200 прадпісанняў з патрабаваннем зрабіць карэкціроўку падатковага ўліку і даплату падаткаў, па якіх паступіла больш за 200 пярэчанняў.

Дакладчык адзначыў змененыя падыходы ў практыцы прымянення Інструкцыі.

Заключэнне цяпер можа быць складзена толькі па выніках праверкі, праведзенай у парадку, прадугледжаным Указам № 510, і (або) у ходзе расследавання крымінальнай справы. Гэта значыць яе механізм ускладніўся – дадаткова неабходная наяўнасць акта праверкі або пастановы аб узбуджэнні крымінальнай справы.

У сувязі са спыненнем вядзення рэестра, раней прадугледжанага ва Указе № 488, работнікам Дэпартамента акрамя збору інфармацыі і дакументаў у адносінах да СПД аб здзяйсненні правапарушэння ў эканамічнай сферы і выкарыстанні гэтага СПД у здзяйсненні правапарушэння ў эканамічнай сферы, неабходна ўстанавіць дадатковыя абставіны, выкладзеныя ў частцы 2 пункта 3 Інструкцыі, што будзе сведчыць аб наяўнасці падстаў, названых у пункце 4 артыкула 33 ПК.

Для даведкі:

устанаўленне скажэння звестак аб фактах (сукупнасці фактаў) здзяйснення гаспадарчых аперацый, аб аб’ектах падаткаабкладання, якія падлягаюць адлюстраванню плацельшчыкам у бухгалтарскім і (або) падатковым уліку, падатковых дэкларацыях (разліках), а таксама ў іншых дакументах і (або) інфармацыі, неабходных для вылічэння і выплаты падаткаў (збораў);

асноўнай мэтай здзяйснення гаспадарчай аперацыі з’яўляюцца нявыплата (няпоўная выплата) і (або) залік, вяртанне сумы падатку (збору);

адсутнасць рэальнасці здзяйснення гаспадарчай аперацыі (у тым ліку выпадкі, калі фактычна не паступіў тавар (нематэрыяльныя актывы), не выкананы работы, не аказаны паслугі, не перададзены маёмасныя правы).

Работнікам Дэпартамента неабходна выканаць значны дадатковы аб’ём работы ў параўнанні з механізмамі, якія раней дзейнічалі. Пры гэтым кіраўніцтвам Дэпартамента ставяцца задачы аб больш жорсткім і патрабавальным падыходзе да службовых асоб Дэпартамента пры ажыццяўленні гэтай дзейнасці.

У прыватнасці, сталі больш жорсткімі падыходы і да вызначэння перыяду, на працягу якога ёсць падставы, якія цягнуць за сабой карэкціроўку падатковай базы і сум падаткаў (збораў) да выплаты ў суб’ектаў гаспадарання, якія аформілі аперацыі (здзелкі) з СПД, у адносінах да якога складзена заключэнне.

Дэпартаментам з моманту ўступлення ў сілу пастановы КДК № 3 праводзіцца ўважлівы аналіз інфармацыі аб наяўнасці ў шэрагу СПД усёй сукупнасці прымет і ўмоў, выкладзеных у Інструкцыі, аднак, да цяперашняга часу ніводнага заключэння не складзена і, у выніку, інфармацыя суб’ектам гаспадарання не накіроўвалася.

Гэта абумоўлена працягласцю працэсу, неабходнасцю захавання ўсіх працэсуальных норм, як пры прызначэнні і правядзенні праверак у дачыненні да СПД і суб’ектаў гаспадарання, прыцягнення названых асоб да прадугледжанай адказнасці, так і пры здабыванні доказаў у рамках расследавання крымінальных спраў па эканамічных злачынствах.

Аляксандр Леанідавіч Варава завастрыў увагу на яшчэ адным істотным адрозненні зноў уведзенага механізму.

Калі раней на адрас суб’ектаў гаспадарання органамі фінансавых расследаванняў накіроўвалася прадпісанне з патрабаваннем аб падаткаабкладанні гаспадарчых аперацый з суб’ектам прадпрымальніцкай дзейнасці, у адносінах да якога складзена заключэнне, то цяпер на адрас названых асоб Дэпартаментам накіроўваецца інфармацыя з прапановай самастойна ажыццявіць у адпаведнасці з ПК карэкціроўку падатковай базы і (або) сумы падатку (збору), які падлягае выплаце (заліку, вяртанню), а таксама выплату падаткаў (збораў), якія не былі ўнесены.

Пры гэтым прадугледжана, што суб’ект гаспадарання мае права прадставіць у Дэпартамент паясненні па вылічэнні і выплаце падаткаў (збораў) па названых аперацыях, якія будуць улічаны Дэпартаментам у далейшай дзейнасці.

Тэзісы даклада суддзі Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь Святланы Іванаўны Дубай

«Аб асобных пытаннях прымянення заканадаўства пры праверцы законнасці дзеянняў кантралюючых органаў»

Дакладчык падрабязна растлумачыла пазіцыю Вярхоўнага Суда аб магчымасці абскарджання дзеянняў Дэпартамента фінансавых расследаванняў па складанні і накіраванні суб’ектам прадпрымальніцкай дзейнасці заключэнняў аб устанаўленні падстаў, названых у пункце 4 артыкула 33 ПК, а таксама па афармленні і накіраванні інфармацыі ў дачыненні да контрагентаў названага суб’екта.

Названая пазіцыя заснавана на гарантаваным артыкулам 60 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь праве на судовую абарону, якое носіць універсальны характар і згодна з артыкуламі 21, 22, 23 Канстытуцыі карэспандуе з абавязкам дзяржавы ў поўнай меры забяспечваць ажыццяўленне гэтага права. Пры гэтым судовая абарона павінна быць справядлівай, кампетэнтнай і эфектыўнай.

У рашэнні Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь ад 26 мая 2016 года № Р-1034/2016 адзначана, што гарантаванае артыкулам 60 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь права на судовую абарону ўключае ў сябе не толькі права на зварот у суд, але і гарантаваную дзяржавай магчымасць атрымання рэальнай судовай абароны, а таксама канкрэтныя гарантыі ацэнкі судом законнасці дзеянняў упаўнаважаных суб’ектаў з пункта гледжання захавання імі норм законаў.

Зыходзячы з гэтага Вярхоўны Суд мяркуе, што дзеянні Дэпартамента фінансавых расследаванняў як па складанні і накіраванні заключэння, так і па афармленні (складанні) і накіраванні інфармацыі могуць быць абскарджаны ў парадку, вызначаным заканадаўчымі актамі.

У прыватнасці, часткай 5 Закона Рэспублікі Беларусь ад 16 ліпеня 2008 года № 414-З «Аб органах фінансавых расследаванняў Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь», артыкулам 27 Закона Рэспублікі Беларусь ад 1 ліпеня 2010 года № 142-З «Аб камітэце дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь і яго тэрытарыяльных органах» вызначана, што грамадзяне і арганізацыі, правы і законныя інтарэсы якіх ушчэмленыя дзеяннямі (бяздзеяннем) работнікаў органаў фінансавых расследаванняў, маюць права абскардзіць гэтыя дзеянні (бяздзейнасць) у вызначаным парадку ў вышэйстаячы орган (вышэйстаячай службовай асобе), пракурору або ў суд.

Пры гэтым варта зыходзіць з таго, што падача, разгляд скаргі ў пазасудовым парадку не выключае права на зварот з заявай у эканамічны суд у парадку главы 25 ГПК і не перашкаджае разгляду па сутнасці справы, узбуджанай па такой заяве.

Разам з тым хацелася б падкрэсліць, што абскарджанне дзеянняў па складанні і накіраванні заключэння ў пазасудовым парадку – вышэйстаячай службовай асобе – з’яўляецца найбольш аператыўным спосабам абароны, які не патрабуе выплаты дзяржаўнай пошліны.

У выпадку калі да прыняцця эканамічным судом рашэння па справе была задаволена скарга, пададзеная ў пазасудовым парадку, ёсць падставы для пакідання заявы без разгляду, калі заяўнікам пададзена заява аб яе вяртанні, або спынення вядзення па справе, калі заяўнік адмовіўся ад заявы.

Пры вызначэнні падсуднасці спраў аб абскарджанні дзеянняў Дэпартамента фінансавых расследаванняў падлягае прымяненню частка чацвёртая артыкула 51 ГПК, і такія справы будуць разглядацца эканамічнымі судамі абласцей (г. Мінска) па месцы знаходжання заяўніка.

Пры гэтым патрабаванні аб абскарджанні дзеянняў Дэпартамента фінансавых расследаванняў па складанні і накіраванні заключэння і інфармацыі могуць быць аб’яднаны ў адной заяве па правілах артыкула 165 ГПК або заяўлены асобна, а згодна з падпунктам 1.2 пункта 1 артыкула 288 Падатковага кодэкса Рэспублікі Беларусь дзяржаўная пошліна выплачваецца за кожнае патрабаванне асобна.

Улічваючы, што ў адпаведнасці з пунктам 12.3 Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 16 кастрычніка 2009 г. № 510 «Аб удасканаленні кантрольнай (нагляднай) дзейнасці ў Рэспубліцы Беларусь» кіраўніком кантралюючага (нагляднага) органа або яго ўпаўнаважаным намеснікам у межах яго кампетэнцыі пры неабходнасці праверкі суб’ектаў, у дачыненні да якіх складзены заключэнні, а таксама іншых суб’ектаў, якія правяраюцца, – пры наяўнасці звестак аб ажыццяўленні здзелак (аперацый) з суб’ектамі, у дачыненні да якіх складзены заключэнні, можа быць прызначана дадатковая праверка, па выніках якой выносіцца рашэнне, і ў выпадку, калі дзеянні Дэпартамента фінансавых расследаванняў па складанні і накіраванні заключэння і (або) інфармацыі не былі абскарджаны па правілах главы 25 ГПК, то ў прадмет даказвання па справе аб прызнанні незаконнымі дзеянняў па прызначэнні пазапланавай праверкі, а таксама па справе аб аспрэчванні рашэння, вынесенага па выніках пазапланавай праверкі, можна ўключаць абставіны, звязаныя са складаннем і накіраваннем заключэння і (або) інфармацыі.

Іншымі словамі, суб’екту гаспадарання належыць права выбару спосабу судовай абароны. Ён мае права абскардзіць дзеянні па складанні і накіраванні заключэння, афармленні і накіраванні інфармацыі, або аспрэчыць абгрунтаванасць прызначэння пазапланавай праверкі пры адмове ад самастойнай карэкціроўкі падатковай базы, або мае права абскардзіць вынесенае па выніках праверкі рашэнне аб такой карэкціроўцы.

У кожным з гэтых выпадкаў суб’ект у абгрунтаванне сваёй пазіцыі мае права прыводзіць довады аб неабгрунтаванасці дзеянняў па складанні і накіраванні заключэння (афармленні і накіраванні інфармацыі) у цэлым або ў частцы, і такія довады падлягаюць судовай ацэнцы.

У адпаведнасці з артыкулам 227 ГПК правам на зварот у эканамічны суд за судовай абаронай па дадзенай катэгорыі спраў валодаюць юрыдычная асоба, індывідуальны прадпрымальнік або грамадзянін, а таксама пракурор, калі лічаць, што парушаны правы і законныя інтарэсы ў сферы прадпрымальніцкай і іншай гаспадарчай (эканамічнай) дзейнасці ці дзеянні, якія абскарджваюцца, пярэчаць заканадаўчаму або нарматыўнаму прававому акту.

У прыватнасці, такую заяву маюць права падаць:

  • юрыдычная асоба або індывідуальны прадпрымальнік – суб’ект прадпрымальніцкай дзейнасці, у дачыненні да якога складзена і накіравана заключэнне;
  • юрыдычная асоба або індывідуальны прадпрымальнік – суб’ект (той, хто здзейсніў гаспадарчыя аперацыі з суб’ектам прадпрымальніцкай дзейнасці, у дачыненні да якога складзена заключэнне), якому накіравана інфармацыя, складзеная на падставе заключэння.

У гэтай сувязі варта падкрэсліць, што правам на абскарджанне дзеянняў Дэпартамента фінансавых расследаванняў па складанні і накіраванні заключэння валодаюць як сам суб’ект прадпрымальніцкай дзейнасці, у дачыненні да якога яно складзена і накіравана, так і яго контрагенты, якія здзейснілі гаспадарчыя аперацыі з такім суб’ектам, бо для апошніх істотнае значэнне маюць названыя ў заключэнні падставы для карэкціроўкі падатковай базы ў адпаведнасці з пунктам 4 артыкула 33 ПК, а таксама перыяд, на працягу якога такія аперацыі здзяйсняліся.

Абмяркоўваючы пытанне аб складзе асоб, што ўдзельнічаюць у справе па такіх заявах, Вярхоўны Суд прыйшоў да высновы, што імі з’яўляюцца:

  • заяўнік (юрыдычная асоба, індывідуальны прадпрымальнік або грамадзянін);
  • зацікаўленая асоба (Дэпартамент фінансавых расследаванняў);
  • згодна з часткай другой артыкула 66 ГПК з заявай таксама мае права звярнуцца пракурор, калі інтарэсы названых асоб, якія неабходна абараніць, звязаны з ажыццяўленнем прадпрымальніцкай і іншай гаспадарчай (эканамічнай) дзейнасці і названыя асобы далі сваю згоду на прад’яўленне пракурорам у эканамічны суд адпаведнай заявы).

У сувязі з тым, што па справах, якія ўзнікаюць з адміністрацыйных і іншых публічных праваадносін, прыцягненне да ўдзелу ў справе трэціх асоб, што заяўляюць або не заяўляюць самастойныя патрабаванні на прадмет спрэчкі, ГПК не прадугледжана, то іншыя асобы (акрамя заяўніка і зацікаўленай асобы – Дэпартамента фінансавых расследаванняў) могуць быць прыцягнуты да ўдзелу ў якасці іншых зацікаўленых асоб.

Напрыклад, па справе аб абскарджанні заяўнікам (юрыдычнай асобай або індывідуальным прадпрымальнікам, які здзейсніў гаспадарчыя аперацыі з суб’ектам прадпрымальніцкай дзейнасці, у дачыненні да якога складзена заключэнне) дзеянняў Дэпартамента фінансавых расследаванняў (службовай асобы) па складанні і накіраванні заключэння і (або) інфармацыі можа абмяркоўвацца пытанне аб прыцягненні да ўдзелу ў справе ў якасці іншай зацікаўленай асобы – суб’екта прадпрымальніцкай дзейнасці, у дачыненні да якой складзена заключэнне, бо рашэнне па справе можа паўплываць на яе правы або абавязкі ў адносінах да заяўніка (у сувязі са здзейсненымі гаспадарчымі аперацыямі).

Разам з тым адсутнічае неабходнасць прыцягваць да ўдзелу ў справе ўсіх контрагентаў суб’екта прадпрымальніцкай дзейнасці, якому накіравана заключэнне, бо яны маюць самастойнае права на судовую абарону.

Доказы і даказванне

Пры вызначэнні абставін, якія маюць значэнне для правільнага разгляду справы (прадмета даказвання) варта зыходзіць з падстаў патрабаванняў заяўніка і пярэчанняў асоб, якія ўдзельнічаюць у справе (зацікаўленай асобы – ДФР), улічваць змест норм права, якія падлягаюць прымяненню (частка першая артыкула 100 ГПК).

Пры гэтым неабходна браць пад увагу, што падставы патрабаванняў заяўнік павінен выкласці ў заяве аб абскарджанні дзеянняў Дэпартамента фінансавых расследаванняў (службовай асобы) па складанні і накіраванні заключэння і (або) інфармацыі. Такая заява павінна ўтрымліваць не толькі абставіны і акты заканадаўства, на якіх заснаваны патрабаванні, але і ўказанне на тое, якія правы і законныя інтарэсы заяўніка парушаюцца абскарджанымі дзеяннямі, а таксама патрабаванні якіх нарматыўных прававых актаў парушаны гэтымі дзеяннямі.

Для правільнага разгляду патрабавання аб абскарджанні дзеянняў Дэпартамента фінансавых расследаванняў (службовай асобы) па складанні і накіраванні заключэння падлягаюць высвятленню і ацэнцы:

  • фактычныя абставіны, што паслужылі падставай для яго складання і накіравання;
  • вывады Дэпартамента фінансавых расследаванняў адносна наяўнасці вызначаных пунктам 4 артыкула 33 ПК падстаў (адной і некалькіх) для карэкціроўкі падатковай базы і (або) сумы падатку, збору, які падлягае выплаце (заліку, вяртанню);
  • абгрунтаванасць названага ў заключэнні перыяду, на працягу якога дадзеныя падставы цягнуць за сабой карэкціроўку падатковай базы.

Неабходна таксама ўлічваць, што пры разглядзе патрабавання аб абскарджанні дзеянняў Дэпартамента фінансавых расследаванняў (службовай асобы) па складанні і накіраванні інфармацыі і неаспрэчванні заяўнікам дзеянняў па складанні і накіраванні заключэння ў прадмет даказвання ўваходзяць толькі факты і абставіны, што ўказваюць на ўзаемасувязь здзейсненых юрыдычнай асобай або індывідуальным прадпрымальнікам, што звярнулася (звярнуўся) у суд, гаспадарчых аперацый з гаспадарчымі аперацыямі суб’екта прадпрымальніцкай дзейнасці, у дачыненні да якога складзена і накіравана заключэнне.

У сваю чаргу на Дэпартамент фінансавых расследаванняў ускладваецца абавязак:

  • даказвання законнасці дзеянняў, якія абскарджваюцца;
  • даказвання абставін, на якія ён спасылаецца як на абгрунтаванне сваіх пярэчанняў;
  • раскрыцця доказаў, на якія ён спасылаецца як на падставу сваіх пярэчанняў, перад іншымі асобамі, што ўдзельнічаюць у справе, да завяршэння падрыхтоўкі справы да судовага разбору або ў межах тэрміна, вызначанага эканамічным судом.

Пры гэтым у адпаведнасці з часткай пятай артыкула 100 ГПК асобы, якія ўдзельнічаюць у справе, у працэсе даказвання вызначаюць аб’ём фактаў, што падлягаюць даказванню, збіраюць доказы, якія пацвярджаюць факты, што падлягаюць даказванню, прадстаўляюць доказы, удзельнічаюць у даследаванні доказаў у судовым пасяджэнні, выказваюць суду сваё меркаванне па ацэнцы доказаў.

Такім чынам, пры разглядзе спраў названай катэгорыі суды не маюць права абмяжоўвацца фармальнай ацэнкай дзеянняў Дэпартамента фінансавых расследаванняў, а павінны забяспечыць магчымасць прадстаўлення асобамі, якія ўдзельнічаюць у справе, поўнага аб’ёму доказаў для пацвярджэння фактаў і абставін, пакладзеных у аснову складзеных заключэння і інфармацыі.

Менавіта на такі нефармальны падыход арыентаваны эканамічныя суды, як гэтага і патрабуюць палажэнні Дэкрэта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 7 «Аб развіцці прадпрымальніцтва».

«У бізнес-супольнасці ёсць права на справядлівы судовы разбор па выніках матэрыялаў праверак, якія будуць прызначацца па п. 4 арт. 33 ПК. У сваю чаргу забяспечыць такі судовы разбор – адна з першачарговых задач судовых органаў», – рэзюмавала Святлана Дубай.

Пасля пленарнай часткі прагучалі адказы на найбольш вострыя пытанні.

Рад з іх быў адрасаваны Міністэрству па падатках і зборах.

Пытанне:

У заключэнні і інфармацыі, якая накіроўваецца згодна з Інструкцыяй КДК № 3, называюцца толькі абставіны здзяйснення правапарушэння. У адрозненне ад Указа № 488 ні Інструкцыя КДК № 3, ні артыкул 33 ПК не ўказваюць, як менавіта карэкціраваць падатковую базу, гэта значыць не падаюць методыку разліку падатку, па якой плацельшчык самастойна павінен разлічыць падатак, якія менавіта падаткі і ў якіх сумах неабходна даплачваць. Якім чынам суб’екту гаспадарання вызначыць, якую суму падаткаў неабходна выплаціць? Ці значыць гэта, што падыходы да правядзення карэкціровак будуць выпрацоўвацца толькі практыкай прымянення, у тым ліку судовай?

Адказ:

Артыкулам 33 Падатковага кодэкса Рэспублікі Беларусь прадугледжаны тры акалічнасці для карэкціроўкі падатковай базы.

1) устанаўленне скажэння звестак аб фактах (сукупнасці фактаў) здзяйснення гаспадарчых аперацый, аб аб’ектах падаткаабкладання, якія падлягаюць адлюстраванню плацельшчыкам у бухгалтарскім і (або) падатковым уліку, падатковых дэкларацыях (разліках), а таксама ў іншых дакументах і (або) інфармацыі, неабходных для вылічэння і выплаты падаткаў (збораў).

У дадзеным выпадку плацельшчыку неабходна ліквідаваць прычыну скажэння. Калі гэта парушэнні ў адлюстраванні гаспадарчых аперацый у бухгалтарскім уліку, унесці выпраўленні і прадставіць удакладненыя падатковыя дэкларацыі, а таксама выплаціць неабходныя падаткі.

Напрыклад, калі скажэнне адносілася да аб’екта нерухомай маёмасці і пацягнула завышэнне (заніжэнне) падатку на нерухомасць, суб’ект гаспадарання падае падатковую дэкларацыю па падатку на нерухомасць і падатку на прыбытак, таму што сума падатку на нерухомасць уплывае на памер падатку на прыбытак.

2) асноўнай мэтай здзяйснення гаспадарчай аперацыі з’яўляюцца нявыплата (няпоўная выплата) і (або) залік, вяртанне сумы падатку (збору).

3) адсутнасць рэальнасці здзяйснення гаспадарчай аперацыі (уключаючы выпадкі, калі фактычна не паступіў тавар (нематэрыяльныя актывы), не выкананы работы, не аказаны паслугі, не перададзены маёмасныя правы.

У дадзеных сітуацыях неабходна зыходзіць з норм заканадаўства, якія вызначаюць парадак вылічэння падаткаў і збораў, якія варта было б выплаціць у выпадку, калі б суб’ект гаспадарання не выкарыстоўваў схемы незаконнай мінімізацыі падатковых абавязацельстваў.

Так, у выпадку аплаты тавару, работ ці паслуг, якіх фактычна не было, неабходна адкарэкціраваць суму ўваходнага падатку на дабаўленую вартасць (ПДВ) і суму затрат (выдаткаў), якія ўлічваюцца пры падаткаабкладанні.

Іншымі словамі, неабходна зыходзіць з рэальнасці і вярнуць на свае месцы выручку, выдаткі, вылікі па ПДВ.

Пытанне:

На думку прадстаўнікоў бізнес-саюзаў, спрэчных трактовак часткі 4 артыкула 33 Падатковага кодэкса можа з’явіцца маса. Напрыклад, у выпадку «драбнення» бізнесу на некалькі юрыдычных асоб, фактычна кіруемых аднымі і тымі ж людзьмі, або пераводу часткі даччыных структур на спрошчаную сістэму падаткаабкладання (ССП). Тое ж тычыцца здзяйснення здзелак па цэнах, ніжэйшых за рынкавыя, з мэтай, скажам, утрымаць важнага кліента або аператыўна атрымаць «жывыя» грошы, прадаўшы нявыкарыстаную маёмасць, ці выдаўшы контрагенту пазыку пад працэнт ніжэйшы, чым у сярэднім па рынку і г.д. У гэтым выпадку дзеянні суб’екта гаспадарання кантралюючымі органамі будуць расцэньвацца як заніжэнне падаткаабкладаемай базы? І на чым будзе будавацца доказная база?

Адказ:

Нагадаем, што артыкул 33 Падатковага кодэкса не змяніў парадак падаткаабкладання.

Артыкул 33 Падатковага кодэкса патрабуе захавання трох асноўных умоў, на якіх базіруюцца прынцыпы вядзення сумленнага бізнесу:

  • не скажаць звесткі аб гаспадарчых аперацыях;
  • не мець на мэце нявыплаты падаткаў;
  • гаспадарчыя аперацыі павінны быць рэальнымі.

Аб «драбненні» бізнесу. Калі асноўнай мэтай з’яўляецца стварэнне некалькіх суб’ектаў гаспадарання, што прыкрываюць дзейнасць аднаго суб’екта, які не адказвае ўмовам для прымянення спецыяльнага рэжыму падаткаабкладання (ССП), з мэтай выкарыстання пераваг, прадугледжаных такім рэжымам, у дадзеным выпадку падатковыя абавязацельствы падлягаюць карэкціроўцы зыходзячы з фактычных абставін здзяйснення гаспадарчых аперацый і сабранай доказнай базы.

Ніхто не забараняе праводзіць здзелкі па цэнах, ніжэйшых за рынкавыя. Важна разумець, што здзелкі, у якіх адсутнічае здаровы сэнс і логіка, будуць уважліва аналізавацца. Асцерагацца дзеянняў падатковых органаў тут не варта, кожная такая аперацыя будзе вывучана, у тым ліку з удзелам плацельшчыка.

Прыклад. У ходзе праверкі быў устаноўлены факт рэалізацыі буйной партыі ліквіднага тавару з 50% скідкай на адрас арганізацыі, з якой не працавалі раней, не вялі дзелавой перапіскі, інфармацыі аб якой у свабодным доступе таксама не было. Практычна адразу пасля атрымання тавару арганізацыя спыніла сваю дзейнасць. Службовыя асобы суб’екта, які правяраўся, не змаглі патлумачыць, чым так была важная дадзеная арганізацыя, што пры першай жа здзелцы атрымала скідку на вялікую суму.

Пытанне:

Як цяпер добрасумленныя суб’екты змогуць праверыць «добранадзейнасць» контрагента, калі Рэестр камерцыйных арганізацый і індывідуальных прадпрымальнікаў з павышанай рызыкай здзяйснення правапарушэнняў у эканамічнай сферы, які прымяняўся ў рамках Указа № 488, скасаваны? Як і кім будуць даказвацца факты работы з «ілжэпрадпрымальніцкімі» структурамі ў адсутнасць рэестра?

Адказ:

Наяўнасць суб’екта ў Рэестры ніколі не была адназначным доказам для карэкціроўкі сум падатковых абавязацельстваў, заўсёды ажыццяўляўся збор доказнай базы, якая пацвярджала факт правапарушэнняў.

Бізнесу неабходна праяўляць прынцыпы неабходнай абачлівасці. У цяперашні час для праверкі добранадзейнасці дзелавой рэпутацыі сваіх контрагентаў, як мінімум, можна скарыстацца электроннай паслугай, прадстаўляемай РУП «Нацыянальны цэнтр электронных паслуг» праз адзіны партал электронных паслуг агульнадзяржаўнай аўтаматызаванай сістэмы. Варта адзначыць, што яе кошт складае 42 капейкі за інфармацыю ў дачыненні да кожнага правяраемага контрагента.

Пытанне:

Калі звярнуцца да палажэнняў Падатковага кодэкса Расійскай Федэрацыі (артыкул 54.1), то прыцягвае ўвагу той факт, што пытанні з «заганамі» афармлення першасных уліковых дакументаў (далей – ПУД) знятыя рэдакцыяй самога артыкула. Так, для мэт згаданага вызначана, што падпісанне ПУД нявызначанай ці неўпаўнаважанай асобай, парушэнне контрагентам падаткаплацельшчыка заканадаўства аб падатках і зборах, наяўнасць магчымасці атрымання падаткаплацельшчыкам таго ж выніку эканамічнай дзейнасці пры здзяйсненні іншых не забароненых заканадаўствам здзелак (аперацый) не могуць разглядацца ў якасці самастойнай падставы для прызнання памяншэння падаткаплацельшчыкам падатковай базы і (або) сумы падатку, які падлягае выплаце, неправамерным. Магчыма, нашаму Падатковаму кодэксу такая агаворка таксама патрэбная? Ці варта чакаць некаторых змен у падатковым заканадаўстве ў гэтай частцы з улікам вопыту Расійскай Федэрацыі?

Адказ:

Прадмет дадзенага пытання не з’яўляецца падставай для карэкціроўкі заканадаўства, таму што агучаны прынцып – гэта практыка збору і ацэнкі доказнай базы, якая склалася гадамі і прымяняецца ў Рэспубліцы Беларусь. Улічваючы нормы артыкула 33 Падатковага кодэкса, устанаўленне факта падпісання дакументаў ад імя контрагентаў асобамі, якія адмаўляюць іх падпісанне, і наяўнасць у іх паўнамоцтваў кіраўніка, не з’яўляецца (і ніколі не з’яўлялася) безумоўнай і дастатковай падставай для карэкціроўкі падатковай базы.

Безумоўна, у цяперашні час напрацоўваецца правапрымяняльная практыка па артыкуле 33 Падатковага кодэкса, якая будзе выкарыстана пры ўдасканаленні метадалагічных аспектаў вылічэння падаткаў як прэвентыўная мера з мэтай прадухілення падатковых злоўжыванняў. Магчыма, у тым ліку ў рамках збліжэння падатковага заканадаўства Беларусі і Расіі.

Але варта адзначыць, што для забеспячэння стабільнасці падатковага заканадаўства ў цяперашні час змяненне палажэнняў Падатковага кодэкса Рэспублікі Беларусь не плануецца.

Для даведкі:

За першае паўгоддзе 2019 года, у перыяд дзеяння артыкула 33 ПК, складзена ўсяго 7 актаў праверак і накіравана 5 паведамленняў з прапановай аб правядзенні карэкціроўкі падатковых абавязацельстваў у добраахвотным парадку.

Перад складаннем акта або паведамлення матэрыялы, якія абгрунтоўваюць прымяненне артыкула 33 Кодэкса, узгадняюцца з Міністэрствам па падатках і зборах.

Пытанне:

Па якой падставе будзе выконвацца карэкціроўка падатковай базы ў выпадку, калі названы ў першасным уліковым дакуменце контрагент не мог удзельнічаць у канкрэтнай гаспадарчай аперацыі па прычыне неажыццяўлення ім рэальнай гаспадарчай дзейнасці, але ў той жа час рэальнае атрыманне тавару (выкананне работы, аказанне паслугі) мела месца?

Адказ:

Дадзены момант урэгуляваны палажэннямі пункта 5 артыкула 33 Падатковага кодэкса. Будзем зыходзіць з фактычных звестак і абставін, адлюстраваных ва ўліку гаспадарчай аперацыі. Калі ў выніку кантрольных мерапрыемстваў будуць пацверджаны фактычна панесеныя выдаткі і здзяйсненне гаспадарчай аперацыі, то падатковым органам не будуць карэкціравацца падатковыя абавязацельствы, падаткі, выплачаныя ў бюджэт.

Для даведкі:

Згодна з пунктам 5 артыкула 33 Кодэкса пры наяўнасці падстаў, названых у пункце 4 артыкула 33 Кодэкса, падатковая база і (або) сума падатку (збору), які падлягае выплаце (заліку, вяртанню), вызначаюцца зыходзячы з фактычных звестак аб аб’ектах падаткаабкладання, і (або) фактычных абставін здзяйснення гаспадарчых аперацый, і (або) наяўных даных аб іх здзяйсненні пры магчымасці іх устанаўлення, у тым ліку на падставе дакументаў (інфармацыі, матэрыялаў), прадстаўленых плацельшчыкам, дзяржаўнымі органамі, іншымі арганізацыямі, фізічнымі асобамі.

Наяўнасць падстаў, названых у пункце 4 артыкула 33 Кодэкса, устанаўліваецца з улікам доказаў, сабраных органам, што праводзіў праверку, і (або) прадстаўленых праваахоўнымі органамі.

Далей на пытанні адказвалі прадстаўнікі Дэпартамента фінансавых расследаванняў Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь.

Пытанне:

Ці пашырае Інструкцыя № 3 нормы артыкула 33 Падатковага кодэкса Рэспублікі Беларусь?

Адказ:

Безумоўна, асобныя палажэнні перайшлі з Указа № 488 у Інструкцыю № 3. Аднак гэта не азначае, што ўсё засталося па-ранейшаму. Пры падрыхтоўцы Інструкцыі № 3 была ўлічана правапрымяняльная практыка, а таксама заўвагі і прапановы, выказаныя раней.

Мэтай Інструкцыі № 3 з’явілася рэалізацыя палажэнняў, вызначаных ва Указе № 151, а іменна вызначэнне парадку:

  • складання і накіравання Дэпартаментам фінансавых расследаванняў суб’ектам прадпрымальніцкай дзейнасці заключэнняў аб устанаўленні падстаў, указаных у пункце 4 артыкула 33 ПК, якія цягнуць карэкціроўку падатковай базы і (ці) сумы падатку (збору), які належыць выплаце (заліку, вяртанню);
  • афармлення і накіравання Дэпартаментам фінансавых расследаванняў юрыдычным асобам і індывідуальным прадпрымальнікам інфармацыі аб выяўленых фактах здзяйснення імі гаспадарчых аперацый з суб’ектам прадпрымальніцкай дзейнасці, у дачыненні да якога складзена заключэнне.

Заключэнне Дэпартамента можа быць складзена ў выпадку ўстанаўлення адной ці некалькіх падстаў, указаных у пункце 4 артыкула 33 Падатковага кодэкса, пры пацвярджэнні фактаў здзяйснення прадпрымальніцкай дзейнасці, правапарушэння ў эканамічнай сферы і выкарыстання гэтага суб’екта ў здзяйсненні такога правапарушэння.

Для складання заключэння, акрамя названых падстаў, адначасова павінны быць і іншыя доказы, якія сведчаць аб наяўнасці хаця б адной з акалічнасцей, пералічаных у частцы другой пункта 3 Інструкцыі № 3.

Напрыклад:

  • на рахункі суб’екта прадпрымальніцкай дзейнасці паступала выручка, аднак у падатковыя органы прадстаўлены падатковыя дэкларацыі (разлікі) аб адсутнасці аб’ектаў падаткаабкладання, або такія падатковыя дэкларацыі (разлікі) не прадстаўлены на працягу двух справаздачных перыядаў запар;
  • сума грашовых сродкаў, якая паступіла на рахункі суб’екта прадпрымальніцкай дзейнасці, перавысіла 5000 базавых велічынь, а прадстаўнік суб’екта прадпрымальніцкай дзейнасці не мае звестак аб фактычнай дзейнасці;
  • ад імя суб’екта прадпрымальніцкай дзейнасці дзейнічае не ўпаўнаважаная асоба, калі ёй перададзены пячаткі, бланкі дакументаў, плацежныя інструменты суб’екта прадпрымальніцкай дзейнасці.

Трэба адзначыць, што ўказаныя абставіны варта было ўстанаўліваць і раней пры складанні заключэнняў у адпаведнасці з Указам № 488.

Важна, што заключэнне зараз можа быць складзена толькі па выніках праверкі і (ці) у ходзе расследавання крымінальнай справы, гэта значыць, як згадвалася вышэй, яе механізм ускладніўся – дадаткова неабходна наяўнасць акта праверкі або пастанаўлення аб узбуджэнні крымінальнай справы.

Змяніўся і парадак рэагавання Дэпартаментам у дачыненні да суб’ектаў гаспадарання, якія здзейснілі гаспадарчыя аперацыі з суб’ектамі прадпрымальніцкай дзейнасці, па якіх складзена заключэнне, аб чым ужо вышэй было сказана.

Пытанне:

Тэрміны выканання прапановы ў Інструкцыі № 3 не названыя. Дык якія ўсё ж гэтыя тэрміны?

Адказ:

Сапраўды, канкрэтныя тэрміны выканання інфармацыі, якая накіроўваецца суб’ектам гаспадарання, з прапановай самастойна ажыццявіць у адпаведнасці з Падатковым кодэксам карэкціроўку падатковай базы і (ці) сумы падатку (збору), які належыць выплаце (заліку, вяртанню), прадставіўшы ў падатковы орган па месцы пастаноўкі на ўлік падатковую дэкларацыю (разлік) з унесенымі зменамі і (ці) дапаўненнямі, а таксама выплату няўнесеных падаткаў (збораў) у Інструкцыі № 3, не вызначаны.

Пры гэтым устанаўленне такіх тэрмінаў у Інструкцыі № 3 і не можа быць вызначана, паколькі будзе не адпавядаць самой прыродзе накіраванай інфармацыі і не ўтрымлівае прадпісаных норм, а носіць інфармацыйны характар – прапанову самастойна ажыццяўляць карэкціроўку падаткаў.

Аднак такія тэрміны могуць вызначацца суб’ектам гаспадарання самастойна, паколькі выкананне прапаноў, указаных у інфармацыі, носіць добраахвотны характар. У інфармацыі суб’ект гаспадарання толькі папярэджваецца аб наступствах невыканання прапаноў, а іменна аб магчымасці прызначэння пазапланавай праверкі.

Пытанне:

Ці абавязаны Дэпартамент фінансавых расследаванняў разгледзець тлумачэнні суб’екта гаспадарання? Калі так, то ў які тэрмін? Ці трэба суб’екту гаспадарання паведамляць у Дэпартамент аб карэкціроўцы падаткаў ці нязгодзе з ёй? У выпадку ненакіравання адказу, ці пацягне гэта пазапланавую праверку?

Адказ:

Па-першае, неабходна размежаваць дзеянні, звязаныя са складаннем, выкананнем і аспрэчваннем вывадаў, якія ўтрымліваюцца ў заключэнні і інфармацыі.

Заключэнне складаецца ў дачыненні да суб’екта прадпрымальніцкай дзейнасці (так званай лжэпрадпрымальніцкай структуры), а інфармацыя накіроўваецца суб’екту гаспадарання (контрагенту лжэпрадпрымальніцкай структуры).

Менавіта гаспадарчыя аперацыі, здзейсненыя суб’ектам гаспадарання (контрагентам) з суб’ектам прадпрымальніцкай дзейнасці (лжэпрадпрымальніцкай структурай), цягнуць карэкціроўку падатковай базы і (ці) сумы падатку (збору), які належыць выплаце (заліку, вяртанню).

Пры гэтым складанне заключэння магчыма толькі па выніках праверкі і (ці) у ходзе расследавання крымінальнай справы, гэта значыць да складання заключэння ў дачыненні да суб’екта прадпрымальніцкай дзейнасці павінна быць праведзена праверка ў адпаведнасці з патрабаваннямі Указа № 510. А па акце праверкі суб’екта прадпрымальніцкай дзейнасці магчыма накіраванне ім пярэчанняў. Таксама ў вызначаным Указам № 510 парадку можа быць абскарджана і рашэнне па акце праверкі.

Акрамя таго, ніводнае з 159 раней вынесеных заключэнняў, не абскарджвалася.

У адрозненне ад заключэння, пры падрыхтоўцы і накіраванні інфармацыі праверка не выконваецца.

Разам з тым суб’ект гаспадарання па выніках разгляду інфармацыі мае права прадаставіць тлумачэнні па вылічэнні і выплаце падаткаў (збораў) па ўказаных у ёй гаспадарчых аперацыях, якія будуць разгледжаны Дэпартаментам фінансавых расследаванняў і ўлічаны пры прыняцці рашэння аб назначэнні пазапланавай праверкі.

Аднак яшчэ раз паўторымся, што прадставіць тлумачэнні па інфармацыі – гэта права, а не абавязак суб’екта гаспадарання. Адсутнасць тлумачэнняў па інфармацыі, безумоўна ж, не пацягне аўтаматычнага назначэння пазапланавай праверкі. Пры прыняцці рашэння аб яе назначэнні дадаткова будуць патрабавацца звесткі (у першую чаргу ў падатковых органах) аб выкананні інфармацыі ў частцы карэкціроўкі суб’ектам гаспадарання падатковай базы і выплаты адпаведных падаткаў і збораў.

Пытанне:

Ці плануецца ўносіць змены ў Інструкцыю № 3?

Адказ:

На гэтым этапе неабходна ўважліва разабрацца ў палажэннях Інструкцыі № 3. Дадаткова падрыхтаваныя дзяржаўнымі органамі растлумачэнні, каментарыі і іншая інфармацыя дазваляе зняць большасць пытанняў, якія ўзнікаюць у бізнесе.

Якіх-небудзь супярэчнасцей паміж Інструкцыяй № 3 і Падатковым кодэксам няма. Гэта пацвярджаецца заключэннем Міністэрства юстыцыі і вынікамі крыміналагічнай экспертызы дзяржаўнай установы «Навукова-практычны цэнтр праблем умацавання законнасці і правапарадку Генеральнай пракуратуры Рэспублікі Беларусь», атрыманымі пры падрыхтоўцы Інструкцыі № 3.

Пытанне:

Як і кім будуць даказвацца факты работы з «ілжэпрадпрымальніцкімі» структурамі ў адсутнасці рэестра?

Адказ:

Як вышэй ужо было ўзгадана, адсутнасць суб’екта прадпрымальніцкай дзейнасці ў створаным у адпаведнасці з Указам № 488 рэестры камерцыйных арганізацый і індывідуальных прадпрымальнікаў з павышанай рызыкай здзяйснення правапарушэнняў у эканамічнай сферы само па сабе не дазваляла гаварыць аб добранадзейнасці суб’екта.

Слушна таксама і адваротнае – само па сабе ўключэнне суб’екта ў названы рэестр не цягнула аўтаматычнае даналічэнне яго контрагенту падатковых плацяжоў пры здзяйсненні гаспадарчых аперацый з дадзеным суб’ектам.

Таму гаварыць аб тым, што рэестр быў рэсурсам, які адназначна дазваляе праверыць свайго контрагента на добранадзейнасць, будзе няправільна.

Тым не менш, звесткі аб складзеных заключэннях у дачыненні да суб’ектаў прадпрымальніцкай дзейнасці будуць размяшчацца на афіцыйным сайце Камітэта дзяржаўнага кантролю www.kgk.gov.by (раздзел «Дэпартамент фінансавых расследаванняў»).

Адказ жа на Пытанне, як кантралюючымі органамі будуць даказвацца факты работы з ілжэструктурай, нам дае артыкул 33 Падатковага кодэкса.

Пытанне:

Ці могуць атрымаць ад Дэпартамента фінансавых расследаванняў прапановы ўсе, хто працаваў з ілжэструктурай, ці будзе ўстанаўлівацца перыяд, калі арганізацыя вяла незаконную дзейнасць, і прапановы будуць накіроўвацца толькі тым, хто працаваў з ёю ў гэты перыяд?

Адказ:

У адпаведнасці з пунктам 4 Інструкцыі № 3 адной з акалічнасцей, якія належаць абавязковаму вызначэнню і ўказанню ў заключэнні, з’яўляецца пацверджаны дакументамі (інфармацыяй, матэрыяламі) перыяд, на працягу якога вызначаная заключэннем падстава цягне карэкціроўку падатковай базы і (ці) сумы падатку (збору), які належыць выплаце (заліку, вяртанню). І гэты перыяд не проста павінен быць указаны ў заключэнні, а пацверджаны дакументамі (інфармацыяй, матэрыяламі).

Таму, калі суб’ект прадпрымальніцкай дзейнасці першапачаткова не з’яўляўся лжэструктурай, а «ператварыўся» ў яе на якім-небудзь этапе, то апасацца яго контрагентам атрымаць прапанову заплаціць падаткі за перыяд, калі суб’ектам прадпрымальніцкай дзейнасці ажыццяўлялася рэальная дзейнасць, не варта.

На думку ўсіх удзельнікаў круглага стала, такая форма ўзаемадзеяння дапамагае выпрацаваць сапраўды канструктыўную і кансалідаваную пазіцыю.

Напрыклад, як адзначыла суддзя Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь Святлана Анатольеўна Любецкая, сёння як ніколі запатрабавана стабільнасць падатковага заканадаўства, якая дазваляе прадказальна весці гаспадарчую дзейнасць, максімальна рэалізоўваць усім удзельнікам грамадзянскага абароту свае правы, а для кантралюючых органаў – выключэнне залішняга ўмяшання ў такую дзейнасць, якое выклікае непатрэбную сацыяльную напружанасць. "Правядзенне мерапрыемстваў такога фармату, як сёння, карысна і будзе мець практычны эфект, паколькі кансалідацыя прававых пазіцый кантралюючых органаў і судоў павінна працаваць на стварэнне прававой пэўнасці", – сказала яна.

Нагадаем, што ў пачатку кастрычніка бягучага года на пляцоўцы Вярхоўнага Суда пройдзе пасяджэнне Савета па развіцці прадпрымальніцтва, прысвечанае дадзенай тэме. Акрамя таго, абагульніўшы і прааналізаваўшы судовую практыку, у снежні да тэмы разгляду судамі эканамічных і грамадзянскіх спраў, звязаных з прымяненнем падатковага заканадаўства, звернецца Пленум Вярхоўнага Суда.

Такі комплексны падыход, на думку ўсіх зацікаўленых, паслужыць рэалізацыі галоўнай мэты – аднастайнаму прымяненню норм падатковага заканадаўства пры безумоўным выкананні прынцыпу прэзумпцыі добрасумленнасці суб’ектаў гаспадарання.

Дарэчы, першы намеснік прэм’ер-міністра, старшыня Савета па развіцці прадпрымальніцтва Аляксандр Генрыхавіч Турчын адзначыў, што ўжо ідзе падрыхтоўка да кастрычніцкага пасяджэння Савета па развіцці прадпрымальніцтва. Да яго ўдзелу будуць прыцягнуты эксперты самага вышэйшага ўзроўню. «У нас з партнёрамі адбылася цікавая размова наконт той мяжы, якая існуе паміж аптымізацыяй падаткаў і ўхіленнем ад выплаты. У час дыскусіі мы прыйшлі да высновы, што ў заканадаўстве наўрад магчыма прапісаць кожны выпадак. Таму, безумоўна, аснова – гэта прэзумпцыя добрасумленнасці падаткаплацельшчыка, зыходзячы з якой павінны дзейнічаць праваахоўныя, кантралюючыя органы, судовая сістэма. Трэба забяспечыць аднастайнасць метадалогіі прыняцця рашэнняў па падатковых пытаннях, каб адно і тое ж парушэнне не трактавалася па-рознаму. Не менш важна суадносіць мэту, якая ставілася пры распрацоўцы таго ці іншага акта заканадаўства, і канчатковы вынік», – рэзюмаваў ён.

У чарговым выпуску

Маніторынг СМІ

Google перакладчык